www.boswachtersblog.nl/ Drenthe

Als het bos schuimt

14 januari 2015 Boswachter Pauline Arends in Drenthe

Bij hondenweer gaan we niet snel wandelen in het bos, behalve misschien om de hond uit te laten, als deze wil tenminste. En dan kunnen we zomaar een bijzonder verschijnsel missen. Vandaag zag ik tijdens het uitlaten van de hond, onder de paraplu door, een witte substantie onderaan een eik. In eerste instantie dacht ik aan ijshaar, maar dat kan helemaal niet. De temperaturen zijn ruim boven nul en het regent gestaag. Niet een moment om ijshaar te verwachten.

Borrelend schuim

Dichterbij komend zag ik een grote hoop schuim liggen onderaan de boom. Ik had het wel eens vaker opgemerkt, in kleinere hoeveelheden weliswaar, maar dit was spectaculair om te zien. Boven het schuim, borrelden bubbeltjes uit de boom, onder het schors vandaan, zich verzamelend in een grote zeepvlok onderaan de boom. Eigenlijk heb ik me nooit afgevraagd wat het nu precies is. Je ziet het niet op elke boom en de omstandigheden moeten waarschijnlijk ook nog eens optimaal zijn. Temperatuur? In ieder geval een boel regen.

Boomschuim
Schuim aan de stamvoet van een boom.

Op internet toch maar eens op zoek naar dit fenomeen. Op Nederlandse sites kon ik geen goede verklaring vinden. Wel suggesties, maar ik kon er niet zoveel mee. Maar de Duitsers hebben dit vast al eens gründlich onderzocht en ja hoor, gevonden.

Saponinen

Verantwoordelijk voor het schuim zijn de zogenaamde saponinen (behorend tot de glycosiden), natuurlijke stoffen die in bomen en planten met name in de bast te vinden zijn. Hoe ruwer de bast, des te meer saponinen. Daardoor zie je het schuimeffect sneller bij bomen met een ruwe bast dan een gladde bast. Deze bitter smakende stoffen bezitten eigenschappen waardoor schuim ontstaat bij uittreding aan het oppervlak (sapo = schuim) als het in aanraking komt met zuurstof (en water). Je kunt het vergelijken met een wasmiddel.

Dan lees ik verder dat saponinen een remmende werking hebben op indringers, zoals insectenvraat en groei van bacteriën en schimmels, een vernuftige beschermingsstrategie van de boom. Knap! En in de Tweede Wereldoorlog werd bij gebrek aan zeep, door mensen die er weet van hadden, saponine als zodanig gebruikt.

Zo zie je maar weer, de hond uitlaten met regen is best een leuke en bovenal leerzame activiteit.

Hieronder zie je nog een timelaps van het fenomeen.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=NtgAhBx3hvw&w=560&h=315]

Boswachter Pauline Arends

reageren

geef een reactie

  • monique de Groot
    17 juni 2016

    toevallig zagen we dit vanmorgen in het bos in borger,vind heel interresant hoor de natuur.

  • Jan Jaap Hooft
    28 januari 2015

    Dit is nog niet de gehele verklaring van het schuimfenomeen. Waarom komen de saponinen naarbuiten? Was er een wond? Volgens mij is er ook mechanische activiteit nodig om saponinen tot schuimen te krijgen, Welke kan dat hier zijn? Een kever larve? Overigens komplimenten voor deze interessante blog.
    Een oud-SBB er

  • Saskia
    14 januari 2015

    Leuk om te lezen, ik had me ook al vaker afgevraagd wat het precies was.

i

Mis geen enkel bericht van dit boswachtersblog